Alternate Dispute Resolution: A Value-Based Approach to Justice

The human being is the most intricate creation—complex not only in constitution but in the dynamic interplay of influences that shape behaviour. Fellow human beings, environmental conditions, social and political forces, economic pressures, and resource constraints all contribute to the way individuals act and react.

The timeless question, “Why do people behave as they do?” forms the very foundation of human psychology. Yet, even psychology offers only partial answers, never a complete understanding of human nature.

Against this backdrop, the phenomenon of dispute emerges as an inevitable aspect of human interaction. From the dawn of civilisation, disagreements have required resolution. In early societies, disputes were settled by the leader—the pramukh—or by the panch. Their verdicts, often arbitrary, were final, and defiance meant social exclusion, the harshest punishment of that era.

As civilisation advanced, formal courts arose, replacing arbitrariness with structured justice. Learned judges, embodying the highest intellectual discipline, heard arguments and delivered judgments. Dissatisfied parties could appeal to higher courts, with the Supreme Court of India standing as the apex of justice.

In democratic and liberal societies, disputes became woven into the fabric of life—whether in commercial contracts, government agreements, mergers and acquisitions, inter-state conflicts, or even international disputes over borders and resources. Mechanisms such as the International Court of Justice at The Hague and the United Nations have sought to mediate between nations.

In India, however, the sheer volume of pending cases has created a crisis. Justice delayed often becomes justice denied, as escalating costs and changing circumstances render verdicts difficult to implement. Recognising this, and in alignment with the World Trade Organization, India enacted the Arbitration and Conciliation Act, 1996. 

More recently, the Mediation Act, 2023 gave statutory recognition to mediation, making settlement agreements legally enforceable and establishing the Mediation Council of India to regulate and promote mediation.

Key Features of the Mediation Act, 2023:

• Scope of Application: Covers commercial, family, community, and government disputes; recognises international mediation.
• Pre-Litigation Mediation: Encourages parties to attempt mediation before approaching courts.
• Settlement Agreements: Mediated agreements are legally binding, enforceable like court decrees, and can be registered for authenticity.
• Community & Online Mediation: Introduces grassroots mediation and validates digital platforms for dispute resolution.

As a Fellow of the Indian Council of Arbitration, Panel Arbitrator of ICA and FICCI, and with four decades of experience in education and engineering, I am convinced that society urgently needs a trustworthy Alternate Dispute Resolution (ADR) system. 

The success of ADR rests not merely on procedure but on the credibility and skill of the mediator. Considerable time and energy are wasted in prolonged conflicts that could be resolved amicably if guided by trust and competence.

Scholarly Perspective:

A recent article in the International Journal of Law (2026) observed that while ADR reduces judicial backlog and offers speedier justice, it risks becoming a privatization of justice if not carefully regulated. The authors caution that efficiency must not overshadow fairness, especially in disputes involving unequal bargaining power. 

This insight underscores the importance of Value-Based Leadership in mediation—ensuring that ADR remains not only efficient but also equitable and humane.

Beyond Commercial Disputes:

ADR is not limited to corporate or contractual conflicts. Family matters such as property division, marital disputes, neighborhood disagreements, or even seemingly trivial issues like parking disputes in apartment complexes can be settled through dialogue rather than confrontation. 

The mechanism is simple: Impartial Mediation, guided by Fairness, Empathy, and Value-Based Leadership.

Conclusion:

Ultimately, ADR is not just a legal alternative—it is a cultural necessity. It embodies the principle that disputes need not end in bitterness but can be transformed into opportunities for understanding, dignity, and peace. In a society striving for progress, ADR offers a path where justice is not delayed, trust is not eroded, and harmony is preserved.

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on August 1, 2026
Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #ConflictResolution #AlternateDisputeResolution #ArbitrationAndConciliation #LegalReforms #SupremeCourtOfIndia

 

नवा करार!

 नवा करार!

हिरवी पाने आणि लाल फुले मोजून काकराजची जंगलचा राजा म्हणून निवड झाल्यानंतर सत्कार समारंभाचा मोठा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला. सर्व जंगलवासीयांना निमंत्रण होते. सिंह, चिमपंझी सोडले तर जवळ जवळ सर्व जंगलवासी कार्यक्रमास आवर्जून उपस्थित होते.

सिंहाला काकराजची निवड अवैध पद्धतीने झाली आहे असे वाटत होते त्यामुळे त्याने कार्यक्रमावर बहिष्कार टाकला होता तर माकडाकडे पर्यटन खाते सोपविण्यात आल्यामुळे चिमपंझी नाराज होते.

सिंहावर पूर्वीपासूनच नाराज असल्याने, काकराजच्या निवडीला वरुन विरोध दर्शवून आतून समर्थन केलेले वाघ आवर्जून उपस्थित होते. नव्या व्यवस्थेत लाभाचे पद पदरात पडू शकेल अशी त्यांना आशा होती.

सांस्कृतिक खात्याच्या प्रमुखाने, मोराने बहारदार नृत्य सादर करून औपचारिक प्रस्तावनेने  सभेची सुरवात केली, 'काकराज महोदयांची जंगलचा राजा म्हणून निवड झाली तो क्षण इतिहासाच्या पानात सुवर्ण अक्षरांनी कोरला गेला आहे!…..’

एक एक जण पुढे येवून महोदयांचा, पुष्प माला घालून आणि भेट वस्तु देवून सत्कार करू लागला. काहीनी नव्या व्यवस्थेत महोदयांकडून अपेक्षाही व्यक्त केल्या.

सरोवरातील लहान माशांचा एक समूह पुढे आला व त्याने जलपुष्पांचा एक भला मोठा हार महोदयांच्या गळ्यात घातला. 'महोदय, आम्ही सरोवरतील लहान मासे. मोठे मासे लहान माशांना खातात. आम्हाला संरक्षण द्या', त्यांच्या नेत्याने विनंती केली.   

‘जलामृत फूडस' प्रकल्पाची त्वरित घोषणा करण्यात आली. हा प्रकल्प सरोवरात उभारला जाईल. यात माशांना खाण्याचे रुचकर व पौष्टिक खाद्य तयार करण्यात येवून ते मोठ्या माशांना वितरित करण्यात येईल, त्यामुळे त्यांना लहान माशांना खाण्याची आवश्यकता भासणार नाही. लहान आणि मोठ्या माशांनी अत्यानंदाने हवेत उड्या घेऊन व शेपट्या हलवून आभार व्यक्त केले.

हरिण आणि सशांमध्ये या घोषणेमुळे उत्साह संचारला. त्यांनी वाघ सिंहांपासून संरक्षण मागितले. 'गो ग्रीन.२' योजनेस मंजूरी देण्यात आली. सर्व अभय अरण्यात ही योजना त्वरित राबाविण्याचे आदेश निघाले. नदीकाठाने अधिक उत्पादन देणाऱ्या गवताची लागवड करण्यात यावी. हरिण आणि सशाच्या मांसाचा फ्लेवोर असलेले गवताचे गोळे बनविण्यात येवून ते वाघ सिंहाना खाण्यास देण्यात यावेत. ही योजना दोन दशके कार्यान्वित राहील व टप्प्या टप्प्याने बंद होईल. त्या काळात वाघ सिंहानी गवत आणि कंद-मुळे या आहाराकडे वळावे. वाघांनी नाईलाजानेच माना डोलवल्या. ससा टूणकन उडी मारून हरणाच्या पाठीवर बसला तर हरणाने मंडपातील सुशोभित खांबांवर शिंगे घासून आनंद प्रकट केला.

एका तरुण गिधाडाने आपल्या दोन मागण्या मांडल्या, 'आम्ही जंगल स्वच्छतेचे काम करतो, पण मृत प्राण्यांचे मांस खातो म्हणून आमची हेटाळणी केली जाते. आम्हाला सन्मानाची वागणूक मिळावी. दुसरे असे की माणसांनी 'गिधाडे' नाटक लिहले असून त्याचे प्रयोग सुरू  आहेत. त्यावर बंदी घालण्यात यावी.' सन्मान ही काल्पनिक गोष्ट आहे आणि माणसांचा विषय येथे घेता येणार नाही हे सांगून त्याला खाली बसविण्यात आले.

माणसाशी आमची तुलना करण्यात येवू नये असे विचार व्यक्त करण्याचा गाढवाचा  विचार होता आणि माणसांपासून संरक्षण मागण्याचा बकऱ्या व कोंबड्यांचा विचार होता परंतु परिस्थितीचे आकलन झाल्याने त्यांनी गप्प राहण्याचा निर्णय घेतला.

जंगलात आग लागली होती तेव्हा चिमणीने चोचीत पाण्याचे थेंब नेऊन ती विझवण्याचा प्रयत्न केला होता त्यामुळे तिला ‘वीरश्री’ पुरस्कार देवून तिचा सत्कार करण्यात आला.   

त्यानंतर आणखी काही जणांनी आपले विचार मांडले. त्यातील शब्द महोदयांच्या अलौकिक कर्तृत्वा विषयीचे व अभिनंदनपर होते.

महोदयांनी, त्यांच्याकडे विश्वासाने सोपवलेल्या जबाबदारी बद्दल विनयशीलतेने सर्वांचे आभार व्यक्त केले. ‘तुमच्या आशा आकांक्षाची पूर्ती करण्याकरिता मी जीवाचे रान करीन….’, त्यांनी स्वप्न जागवून नवा करार केला!

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on July 31, 2026
Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #अभियांत्रिकीस्पंदने #राजांचीस्मारके #लोकशाहीचानवाराजाकाकराज

 

बीजांचा संघर्ष !

 बीजांचा संघर्ष !

बियांना रुजायचे असेल तर संघर्ष अटळ असतो

जेथे त्यांना रुजायचे असते, 

त्या जमिनी खाली असतो घनदाट अंधार

दैदीप्यमान प्रकाशाची ओढ उराशी बाळगून  

वाढायचे असते त्यांना संघर्ष करीत !

 

एकाच वेळी वाढायचे असते त्यांना दोन्ही बाजूंनी                                                                     जमीनीखाली मुळे पाठवून, जमीनीवर शेंडे उंचावून!

 

कधी पशू-पक्ष्यांकडून तर कधी माणसांकडून,

डोंगरावर बिया भिरकावल्या जातात

काही रुजतात, काही मातीत मिसळून जातात

ज्या रुजतात त्यांना असतो दऱ्या कपारींचा आधार 

निसर्ग परिस्थिती निर्माण करतो अनुकूल आणि प्रतिकूलही!

त्या संघर्ष करतात, रुजतात आणि वाढतात

जंगलात रुजणाऱ्या बिया म्हणजे स्वतंत्र नेतृत्व !

हे नेतृत्व कठोर असतं, ते निर्माण करते स्वातंत्र्याची आस आणि संघटित शक्ती—जंगलासारखी !

त्यातील काही वटवृक्ष होतात!

 

काही बिया मशागत केलेल्या शेतात रोवलेल्या जातात

त्यांना खत पाणी मिळते, त्यांची काळजी घेतली जाते

त्यांना माणसांची साथ लाभते  

खतपाणी, मशागत, देखभाल यामुळे त्यांचा संघर्ष हलका होतो

शेतात रोवलेल्या बिया म्हणजे सहकार्यात्मक नेतृत्व!

हे नेतृत्व लोकांना सोबत घेऊन चालते, त्यांना आधार देते, त्यांच्या गरजा पूर्ण करतं —शेतीसारखं!

त्यातून पुन्हा नवी बीजे निर्माण होतात

ती पुन्हा रोवली जातात...

 

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on July 28, 2026
Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #अभियांत्रिकीस्पंदने

Aspiration to Reality

 Aspiration to Reality

The appointment of Mr. Nandan Nilekani as Head of the High-Powered Task Force to overhaul India’s examination system has generated hope across the nation. His proven record — from co-founding Infosys to architecting Aadhaar — assures us of his ability to lead with vision and integrity. Yet, as the committee begins its work, several pressing concerns demand attention.

Revisiting Past Recommendations

An earlier seven-member High-Level Committee, headed by former ISRO Chief K. Radhakrishnan and comprising stalwarts such as directors of IITs, IIMs, and NITs, vice-chancellors of JNU and IGNOU, and a former UPSC chairman, submitted its report titled 'The Reformation of National Common Entrance Testing in India' in October 2024, and offered valuable suggestions.

• How many of those recommendations were adopted?
• Are they still relevant today?

Revisiting them would prevent duplication and ensure continuity.

The Public Examination (Prevention of Unfair Means) Act, 2024 is now in force to curb misconduct in public examinations and common entrance tests across the country. Administrators should showcase how many culprits have been caught and punished under this law so far.

The Real Challenge: Implementation

India’s heterogeneous demography and varied geography make implementation far more difficult than planning. Citizens often follow rules only under compulsion or fear of punishment.

In recent NEET examinations, malpractice cases surfaced, yet few culprits were caught or punished. Without visible accountability, reforms remain paper-bound.

What is needed is the selection of capable and committed personnel, rigorous training, and the building of a robust system that institutionalises the cycle of design → develop → implement → evaluate, connected by feedback loops.

To protect the integrity of examinations, responsibility must be entrusted not merely to the qualified but to those tested and proven reliable.

Accountability Must Begin at the Top

Accountability is inseparable from responsibility. Those who shoulder the responsibility of conducting examinations must also be held accountable for any lapse.

The credibility of examination systems like NEET depends on visible justice. Offenders must be punished — and seen to be punished. Accountability should be top-down: severe action against high-ranking officials who fail in their duties will send a strong deterrent signal. Strong actions against both direct culprits and negligent administrators must be showcased.

Nilekani’s Stature and Missed Opportunity

Mr. Nilekani has already passed the test of “Who you are?” years ago. He built Infosys, handed over leadership gracefully, and spearheaded Aadhaar — a project of national significance.

Yet, when he sought to enter Parliament, the people defeated him. That is the beauty of democracy — we respect its verdict. But Parliament, the very place where laws are enacted and national priorities debated, lost the chance to benefit from his vision.

Hope to see Nandan Nilekani and leaders of his calibre in the Rajya Sabha, serving the nation with vision and integrity.

Closing Note

Reform is not only about designing systems but about proving reliability through action. Committees must include not just thinkers and planners, but also those who will implement outcomes on the ground — or at the very least, take valuable suggestions from implementers. Only then will NEET reforms move from aspiration to reality.

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on July 27, 2026
Author of Value‑Based Leadership

#AspirationToReality #NEETReform #Accountability #EducationPolicy #NandanNilekani #ExamIntegrity #ValueBasedLeadership #GenZ

वारी : श्रद्धा, समर्पण आणि मानवतेचा उत्सव !

      वारी : श्रद्धा, समर्पण आणि मानवतेचा उत्सव !

वारी म्हणजे पांडुरंगाचे, परमेश्वराचे साकार-निराकार स्वरूप!

वारी म्हणजे भक्तिभाव आणि चैतन्याचा संगम!

वारी म्हणजे चांगुलपणावरील विश्वास दृढ करणारी अनुभूती!

वारी म्हणजे श्रद्धा, समर्पण आणि मानवतेचा उत्सव!

भक्तांना पांडुरंगाच्या भेटीची जेव्हढी आस, तेव्हढीच पांडुरंगाला भक्तांच्या भेटीची आस!

भक्त आणि परमेश्वर यातील परस्पर आकर्षण हेच वारीचे वैशिष्ट्य !

भागवत एकादशीपासून सुरू होणाऱ्या वाऱ्या संपूर्ण आसमंताला चैतन्याने भरून टाकतात. वारीचा मार्ग आपल्या लयीत चालू लागतो! वृत्तपत्रे आणि डिजिटल माध्यमे रोज वारी कुठे पोहोचली याची माहिती देतात. कुठे गोल रिंगण झाले, कुठे माऊलीचा अश्व भरधाव धावला याची वर्णने येतात. काही जण सायकलीवरून गटाने निघतात, काही पायी दिंडीत सहभागी होतात- ही दृश्ये मनाला चैतन्याच्या प्रवाहात सामावून घेतात, आणि वारीचा अनुभव अंतर्मनात जिवंत होतो.

वारीत चालणे म्हणजे चांगुलपणावरील विश्वास, परस्परांवरील प्रेम आणि आदरभावाचे प्रगटीकरण. "मी" आणि "तू" यातील भेद विसरून "आपण" या भावनेत विलीन होणे, एकमेकांना "माऊली" म्हणून संबोधणे, आदराने वाकून नमस्कार करणे, फुगड्या खेळणे, दैनंदिन कष्ट विसरून "राम कृष्ण हरी"च्या गजरात तल्लीन होणे—हे सर्व अलौकिक अनुभव आहेत.

एकट्याने पांडुरंगाचे दर्शन घेणे हा एक वेगळा अनुभव आहे, तर वारीत चालत असताना वरकऱ्यांमध्ये पांडुरंगाचे स्वरूप पाहणे हा दुसरा. वारी म्हणजे केवळ चालणारे वारकरी नव्हे, तर रस्ते, घाट, पलाख्या, दिंड्या, पताका, रिंगण, फुगड्या, जयघोष, चैतन्याने भरलेला आसमंत, नद्या-नाले, वृक्ष-वेली, ओहळांचे प्रवाह, स्वागतकक्षे, भोजन व्यवस्था, पोलिसांचा बंदोबस्त, वाहिन्यांचे कॅमेरे—हे सर्व मिळून वारीचे रूप अधिक व्यापक होते.

प्रकृति निर्गुण प्रकृति सगुण । दीपें दीप पूर्ण एका तत्त्वें ॥ हे सांगणाऱ्या श्री संत मुक्ताबाई, पुंडलिकाच्या अंगणात प्रगट झालेल्या विठ्ठलाच्या भेटीला भक्तजनांसोबत निघाल्या आहेत. या वर्षी भक्तजनांनी त्यांना चांदीच्या रथात विराजमान केले आहे.

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on July 23, 2026
Author of Value‑Based Leadership 

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #अभियांत्रिकीस्पंदने

 

अभिनयाचा जयजयकार !

अभिनयाचा जयजयकार !

तो माणूस होता…

माणसासारखा बोलायचा,

माणसासारखा वागायचा

माणूसपण किती होते,

सांगता येणार नाही.

 

नंतर तो अभिनेता झाला…

अभिनेत्यासारखा बोलू लागला,

अभिनेत्यासारखा वागू लागला.

अभिनय किती होता,

सांगता येणार नाही.

 

काळ पुढे सरकला…

तो उत्तम अभिनेता बनला.

लोकांनी जयजयकार केला.

 

तो अतिउत्तम झाला…

अधिक जोराने जयजयकार झाला.

 

आता तो खरोखरीचा अभिनेता झाला...

खाजगी जीवनात अभिनय उतरला,

सार्वजनिक जीवनातही तो झळकला!

 

माणूसपण हरवले, अभिनय गुण प्रगटले.

ते खुश होते… लोकही खुश होते.

 

गेल्यावर ते,

लोकांनी जयजयकार केला.

मोठ्याने केला… अभिनयपूर्वक केला!

 

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on July 18, 2026
Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #EngineeringDreamsInspiringSouls #अभियांत्रिकीस्पंदने