व्यवसायाचे बदलते स्वरूप: Risk ची वाढती व्याप्ती

 व्यवसायाचे बदलते स्वरूप: Risk ची वाढती व्याप्ती 

भटके जीवन सोडून माणूस शेती करू लागला. कुटुंबात स्थिरावला. त्याच्या गरजा वाढल्या आणि साधनसामग्रीची आवश्यकता निर्माण झाली. त्यातून व्यापाराचा उगम झाला. सुरुवातीला धान्याच्या बदल्यात वस्तूंची देवाणघेवाण होत असे. कालांतराने चलन अस्तित्वात आले आणि व्यापाराची व्याप्ती वाढू लागली.

व्यापाराची संकल्पना बदलली. केवळ गरजांची पूर्तता करण्यापलीकडे जाऊन नफा कमावणे हे व्यापाराचे प्रमुख उद्दिष्ट बनले. व्यापारासाठी भांडवलाची गरज निर्माण झाली. ही गरज भागविण्यासाठी सावकार आणि नंतर बँका अस्तित्वात आल्या.

व्यापाराचे स्वरूप विस्तारत गेले. ग्राहकांची संख्या वाढली, बाजारपेठा विस्तारित झाल्या आणि स्पर्धा तीव्र झाली. ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी विविध योजना, सवलती आणि नाविन्यपूर्ण विक्री तंत्रांचा वापर सुरू झाला. उत्पादनाच्या उपयुक्ततेबरोबरच त्याची प्रतिमा, प्रतिष्ठा आणि भावनिक मूल्य यांनाही महत्त्व प्राप्त झाले. याच प्रक्रियेत Branding, Franchise, Outsourcing यांसारख्या संकल्पनांचा उदय झाला.

एकेकाळी ग्राहकांच्या गरजांसाठी उत्पादने निर्माण केली जात होती; आता उत्पादित वस्तूंसाठी ग्राहक निर्माण करण्याचे तंत्र विकसित झाले. जाहिरात आणि विपणन हे व्यवसायाचे अविभाज्य घटक बनले. Advertising आणि Marketing यांवर मोठ्या प्रमाणात खर्च केला जाऊ लागला.

तथापि, या सर्व उपाययोजनांनंतरही अनेक उद्योग अपयशी ठरत होते. काही उद्योग बाजारातील बदलत्या परिस्थितीमुळे कोसळले, काही आर्थिक नियोजनाच्या अभावामुळे, तर काही चुकीच्या व्यावसायिक निर्णयांमुळे. त्यामुळे व्यवसायातील संभाव्य धोक्यांचे पूर्वानुमान घेण्याची आणि त्यांचे शास्त्रशुद्ध व्यवस्थापन करण्याची आवश्यकता निर्माण झाली. याच आवश्यकतेतून Risk Management या स्वतंत्र अभ्यासशाखेचा जन्म झाला.
या क्षेत्रात सर्वप्रथम Risk या संकल्पनेचा अभ्यास सुरू झाला. Risk म्हणजे अपेक्षित परिणाम आणि प्रत्यक्ष परिणाम यांतील संभाव्य तफावत किंवा अनिश्चितता. त्यानंतर Calculated Risk ही संकल्पना पुढे आली. यामध्ये अंधाधुंद धाडसाला स्थान नसून माहिती, अनुभव, संभाव्यता आणि उपलब्ध संसाधनांचा विचार करून धोका स्वीकारला जातो.

Calculated Risk समजावून सांगण्यासाठी वापरला जाणारा Ring Toss Exercise हा एक अत्यंत उपयुक्त प्रयोग आहे. या प्रयोगात लक्ष्य निश्चित करणे म्हणजे निश्चिततेची व्याख्या; लक्ष्याभोवती रिंग फेकणे म्हणजे अनिश्चिततेत प्रवेश; आणि यश-अपयशाचे विश्लेषण करणे म्हणजे वास्तवातून शिकण्याची प्रक्रिया. व्यक्तीची जोखीम स्वीकारण्याची तयारी, निर्णयक्षमता, आत्मविश्वास आणि उद्योजकीय क्षमता (Entrepreneurial Potential) या प्रयोगातून लक्षात येते.

यापुढची पायरी म्हणजे Analysis of Risk. यात जोखमीचा शास्त्रशुद्ध आणि परिमाणात्मक अभ्यास केला जातो. जोखीम निर्माण करणारे घटक, त्यांची संभाव्यता, संभाव्य परिणाम आणि त्यांचा व्यवसायावर होणारा प्रभाव यांचे विश्लेषण केले जाते.

जोखीम पूर्णपणे टाळणे शक्य नसल्यामुळे पुढे Mitigation of Risk ही संकल्पना विकसित झाली. संभाव्य धोका कमी करणे, त्याचे परिणाम मर्यादित ठेवणे किंवा त्यासाठी पर्यायी व्यवस्था निर्माण करणे यांचा या प्रक्रियेत समावेश होतो.

याच गरजेतून McKinsey, EY, PwC यांसारख्या जागतिक सल्लागार संस्था उदयास आल्या. Infrastructure, Shipping, Energy, Aviation यांसारख्या भांडवल-केंद्रित क्षेत्रांमध्ये गुंतवणूक किंवा कर्जपुरवठा करण्यापूर्वी वित्तीय संस्था आणि बँका Techno-Economic Viability Consultants, Risk Analysts आणि इतर तज्ज्ञ संस्थांच्या सेवांचा वापर करू लागल्या.

तंत्रज्ञानाच्या विकासाबरोबर व्यवसाय अधिकाधिक गुंतागुंतीचा होत गेला. परिणामी Risk Analysis साठी विविध वैज्ञानिक मॉडेल्स विकसित झाली. वित्तीय अंदाज, प्रकल्प व्यवस्थापन आणि धोरणात्मक निर्णयप्रक्रियेसाठी Monte Carlo Simulation, Bayesian Networks, Scenario Analysis आणि Machine Learning आधारित Predictive Models यांचा वापर वाढू लागला.

आधुनिक उद्योजकांनीही या बदलांचा प्रभावीपणे स्वीकार केला. Elon Musk यांनी SpaceX आणि Tesla सारख्या उद्योगांमध्ये अनेक वेळा अपयशाचा सामना केला; परंतु सतत प्रयोग, डेटावर आधारित निर्णयप्रक्रिया आणि विविध संभाव्य परिस्थितींचे मूल्यमापन करून त्यांनी त्या अपयशांचे यशात रूपांतर केले.

त्याचप्रमाणे Jeff Bezos यांनी Amazon ची उभारणी करताना दीर्घकालीन दृष्टीकोन, संभाव्यता-आधारित विचार आणि धाडसी पण विचारपूर्वक घेतलेल्या निर्णयांवर भर दिला. सुरुवातीच्या आर्थिक अडचणी स्वीकारून त्यांनी दीर्घकालीन यशाचा पाया रचला.

आज व्यवसाय ही एकट्या व्यक्तीची किंवा कंपनीची बाब राहिलेली नाही. ती गुंतवणूकदार, वित्तीय संस्था, तंत्रज्ञान कंपन्या, सरकारे, नियामक यंत्रणा आणि जागतिक ग्राहक यांच्या सहभागातून उभी राहणारी बहुआयामी व्यवस्था बनली आहे. सरकारांचा आणि राजकीय व्यवस्थेचा प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष प्रभाव त्यावर पडू लागला आहे.

आधुनिक व्यवसाय म्हणजे नफा, जोखीम, तंत्रज्ञान, ज्ञान आणि समाज यांची सांगड. Risk Analysis ही त्याची नाडी. तिचे अचूक आकलन करून उद्योजक आपली साम्राज्ये उभी करीत आहेत.

क्षितिज हे भ्रमासारखे वाटत असले, तरी तेच पुढे जाण्याचे आमंत्रण असते. त्या आमंत्रणाचा स्वीकार करण्यासाठी ज्ञान, दूरदृष्टी आणि धैर्य या तिन्हींची आवश्यकता असते.

Dr. Mahendra Ingale @  Jalgaon on Oct 3, 2026
Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #HorizonBeyondCertainty #ValueBasedADRandCounsellingServices #Leadership

 

KISNA

स्वर्ण नगरी म्हणून जळगांवची ओळख आहे.
स्वर्ण तीर्थ म्हणूनही आहे.
जळगावच्या या ओळखीला आता आणखी एक तेजस्वी अध्याय मिळाला आहे. 
KISNA या ढोलकिया ग्रुपच्या फ्रँचायझीचे दालन श्री अंकुश चौधरी आणि श्री अशोक चौधरी यांनी उभारले आहे.
हे खरोखरच शहराच्या प्रगतीचे प्रतीक आहे.

Guinness World Records मध्ये नोंद घेतली गेली आहे अशी ७१ हिऱ्यांनी घडवलेली सुंदर अंगठी येथे बघितली. 
ही केवळ दागिन्यांची कलाकृती नाही तर जळगावच्या वैभवाची साक्ष आहे. 
२४ कॅरेट सोन्यात घडविलेल्या हिऱ्यांच्या आकर्षक अंगठ्या पाहताना दालनाच्या ऐश्वर्यपूर्ण सजावटीने आणि त्याच्या भव्यतेने मनाला भारावून टाकले.

जळगावच्या रिंग रोडवर उभ्या राहिलेल्या प्रथितयश दालनांमध्ये KISNA त्याच्या एलिवेशन आणि अंतर्गत सजावटीमुळे विशेष उठून दिसते. 
हे केवळ व्यवसायाचे केंद्र नाही तर शहराच्या सांस्कृतिक आणि आर्थिक प्रगतीचे प्रतीक आहे.

ढोलकिया ग्रुपचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांची सामाजिक बांधिलकीची जाणीव.
व्यवसायात झालेल्या नफ्यातून आपल्या कर्मचाऱ्यांना कार आणि फ्लॅट भेट देणे ही केवळ उदारता नाही तर व्यवसायातील नफा कर्मचाऱ्यांसोबत वाटून घेण्याची मूल्याधिष्ठित भूमिका आहे.

KISNA Diamond and Gold Jewellery ला मनःपूर्वक शुभेच्छा!
जळगावच्या प्रगतीत या दालनाचे योगदान दीर्घकाळ स्मरणात राहो ही सदिच्छा!

डॉ. महेंद्र इंगळे, जळगांव 

लेखकाचा प्रवास…

लेखकाचा प्रवास…

साधारण दोन वर्षांपूर्वी फेसबुकवर,

लिहिलेली पोस्ट सुरुवात ठरली. 

मित्रांना ती आवडली, मलाही आवडली. 

आणखी पोस्ट लिहिल्या, मित्रांकडे पाठवल्या, त्यांचे अभिप्राय घेतले. 

हळूहळू कल्पनांचा ओघ वाढला—

आजूबाजूच्या घटना, पाहिलेले, ऐकलेले, अनुभवलेले,

 यांचा ताळमेळ घालून लिहू लागलो,

Writer झालो!

ब्लॉगिंग सुरू केले. Blogger, Medium, LinkedInवर 

विविध विषयांवर ब्लॉग लिहले.

Bloggerवर ३४६ ब्लॉग लिहले.

दहा हजारांपेक्षा अधिक वाचकांनी ते वाचले.

सर्वाधिक वाचक अमेरिका, त्यानंतर सिंगापूर 

आणि मग भारत येथून होते. 

लेखनाच्या माध्यमातून, 

जागतिक वाचकवर्गाशी जोडला गेलो,

Blogger झालो!

मित्र म्हटले —पुस्तक लिहा. पुस्तके लिहली. 

काही स्वतः प्रकाशित केली, काही प्रकाशकांमार्फत आली.

Author झालो!

या प्रवासात Ernest Hemingway चा Old Man and the Sea मधील समुद्र सतत प्रेरणा देणारा साथीदार ठरला!

“No One is Alone in the Sea"

"Everything is Old except his Eyes"

"Enemy is Worth, to be Loved ”— या शब्दांनी चिंतनशील बनविले.

व्यावसायिक मित्रांनी सुचवले—लेखनाला Product मधे रूपांतरित करा. 

Dr. Mahendra’s Consulting Services अंतर्गत, 

Value-Based ADR and Counselling Services सुरू केले. 

Consultant झालो!

लेखनास आणखी विषय मिळाले!

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on Sept 23, 2026

Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #HorizonBeyondCertainty #ValueBasedADRandCounsellingServices #Leadership

Author’s Reflection

Author’s Reflection

On this day, I signed a publishing agreement with Mr. Kevin — an internationally renowned author. He is the CEO of NuVoice, an imprint of Hubhwaks, which has established a strategic distribution partnership with Penguin.

My first encounter with his work was in 2017, when I saw his book Kalki in the hands of my son, who had returned home from the United States. That moment stirred within me a quiet dream: that one day, my own book too would find its place among bestsellers.

Yet as I nurtured this dream, another thought began to take shape. What if my book does not become a best seller? Could it instead become a best read or a best transformative?

By best read, I mean a book that reaches many readers, offering meaning and resonance in their lives.

By best transformative, I envision a work that, even if read by only a few, changes the lives of some in profound ways.

Even if only a few readers dream to walk in the footsteps of visionaries — to be like Steve Jobs, Albert Einstein, Homi Bhabha, Vikram Sarabhai, or Kalpana Chawla — the purpose of this book would be served.

And if some readers aspire to enter institutions such as Harvard, Stanford, HBS, MIT or IIT-B, and in doing so begin to engineer their own dreams, then the vision behind Engineering Dreams, Inspiring Souls finds its fulfillment.

For me, the phrase “Every Dream Comes True!” does not imply that dreams manifest exactly as we imagine them. Rather, they unfold in unexpected forms — sometimes different, sometimes better. I believe this principle will hold true for my book as well.

And Who Knows? It may yet become a best seller, a best read, and a best transformative all at once.

This book, Engineering Dreams, Inspiring Souls, is born of that conviction. It is my offering to readers who, like me, believe that dreams are not merely destinations but journeys that transform us along the way.

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on Sept 21, 2026

Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #HorizonBeyondCertainty #ValueBasedADRandCounsellingServices #Leadership

पुरस्कारांचे चक्र !

पुरस्कारांचे चक्र !

माणसे मोठी होतात, आपल्या कर्तृत्वाने, कष्टांनी मोठी होतात. त्यांचा सन्मान होतो, त्यांना पुरस्कार मिळतो— पुरस्कार हे सन्मानाचे प्रतीक!

त्यांनाही पुरस्कार मिळाला… ते आनंदित झाले, त्यांचा उत्साह वाढला.

अल्पावधीत त्यांना दुसरा खुणावू लागला… पहिल्याचे महत्त्व कमी झाले. मेहनत, कष्ट, धावपळ सुरू झाली त्या दुसऱ्यासाठी...

पुन्हा तिसरा… आणि हे असे सुरूच राहिले.

आता जे करायचे ते फक्त पुरस्कारा करिता. प्रचंड काम, प्रचंड धावपळ— लक्ष फक्त पुरस्कार!

ते पुरस्कारांनी रोमांचित झाले,
पुरस्कारांत हरवले,
आणि पुरस्कारपुरतेच उरले.
‘पुरस्कारप्राप्ते’ हीच आता त्यांची ओळख !

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on Sept 21, 2026

Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #HorizonBeyondCertainty #ValueBasedADRandCounsellingServices #Leadership

Praise for Value‑Based Leadership

 Praise for Value‑Based Leadership

As the dreams of my parents and children,

The dreams of my teachers and students,

The dreams of my friends and colleagues

have found their wings, 

Engineering Dreams, Inspiring Souls: Every Dream Comes True!

has also found its wings…

And yours will too; I am certain!

With the support of Hubhawaks, NuVoice Press, and Penguin,

The dream will take shape soon.

Until then, engineer your dream with care,

Let it touch your heart,

Let it inspire your soul!

On this eve, I felt it essential to honour the book that laid its very foundation — Value‑Based Leadership. This earlier work shaped the vision, philosophy, and spirit that now breathe life into the present volume.

To those who spared their valuable time to pen thoughtful reviews, to journals that published their reflections, and to readers who engaged deeply with its ideas — I extend heartfelt gratitude. Your words did not merely evaluate a book; they became part of its journey, enriching its meaning and affirming its relevance.

The praise for Value‑Based Leadership stands as a testament to the enduring power of values in leadership. It is with reverence and thankfulness that I include this page, acknowledging the voices that strengthened the roots from which Engineering Dreams, Inspiring Souls has blossomed.

Representative Voices

• Abhishek Kumar, Book Blabber: “Despite its philosophical depth, the book remains approachable. The chapters are concise, gradually guiding the reader into deeper ideas. The concept of value‑based leadership comes alive through examples of real‑life figures, making it both relatable and inspiring.”
• Priya Shrivastav, Defieid Books: “The writing is lucid, and the attention to detail shines through… Reading the lifetime work of a learned thinker feels truly enriching.”
• Dhairyashil Borde, Former Senior Executive, USA: “Value‑Based Leadership is a groundbreaking work that blends poetry, history, and philosophy into a fresh vision of leadership. Through reflective storytelling and lived inquiry, it offers practical wisdom for leaders navigating unprecedented challenges.”
• Wissen Book Store: “This book presents leadership through the lens of integrity, humility, and service. It weaves together storytelling, philosophical insights, and real‑world experience to help leaders align their decisions with core values.”
• Dr. Badrilal Gupta, Journal of Education Psychometric and Bibliometric Studies (JEPSY): “The book is heart‑touching on the role and values of a leader. It is a compendium of many theories, autobiographies, stories, and experiences of the author’s journey as value‑based leadership.”

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on Sept 20, 2026
Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #ValueBasedADRAndCounsellingServices #HorizonBeyondCertainty #Leadership 

agar 

इन्साफच्या डगरीवरून चालताना…

 इन्साफाच्या डगरीवरून चालताना…

‘इन्साफ की डगरपे, बच्चों दिखाओ चलके…’

हे गीत गात, बालकांच्या हृदयात देशभक्तीचे स्फुल्लिंग चेतवणारे,

ते शिक्षक पूलंचे ध्येयवेडे चितळे मास्तर तर नसतील?

 

‘ये देश है तुम्हारा, नेता तुम्ही हो कलके…’

कानात प्राण आणून ऐकणारा, पहिल्या ओळीतील बालक,

ज्यांचे कदम कधी डगमगले नाहीत—ते लाल बहादूर शास्त्री तर नव्हते?

 

‘अपने हो या पराये, सबके लिये हो न्याय…’

या तत्वाचा उच्चार करणारा, त्यांच्या शेजारी बसलेला बालक,

खडतर रस्त्यांवरून चाललेले रामशास्त्री प्रभुणे तर नसतील?

 

‘तन मन की भेट देकर, भारत की लाज रखना…’

हे शब्द हृदयपटलावर उमटले असल्याने, पॅटन रणगाड्यांना उध्वस्त करून,

मृत्यूला मिठी मारणारे अब्दुल हमीद तर नसतील?

 

‘जीवन नया मिलेगा, अंतिम चितामें जलके…’

या शब्दांतून स्फूर्ति घेऊन, देहभान विसरून गाणारा तो बालक,

त्याच आवेशात फाशीच्या दोराला आलिंगन देणारे भगतसिंह तर नव्हते?

Dr. Mahendra Ingale @  Pune on Sept 20, 2026

Author of Value‑Based Leadership

#EngineeringHeartBeats #ValueBasedLeadership #EngineeringDreamsInspiringSouls #HorizonBeyondCertainty #ValueBasedADRandCounsellingServices #Leadership